Kennishub / Artikel

Checklist ransomware: de eerste stappen

Bestanden die niet meer openen, vreemde extensies of een losgeldeis op je scherm. Zo herken je ransomware, en dit doe je wel en juist niet in de eerste minuten. Uit de toolkit van de Digitale Hulpverlener.

18 november 2026 2 min lezen Brandaris Cybersecurity

Ransomware versleutelt je bestanden en eist losgeld om ze vrij te geven. Steeds vaker stelen criminelen ook gegevens en dreigen ze die te publiceren. Hoe het werkt en hoe je het voorkomt, lees je in Ransomware: hoe criminelen je organisatie digitaal gijzelen.

Deze checklist gaat over het moment zelf. Hij komt uit de toolkit van de Digitale Hulpverlener. Eén duidelijk signaal is genoeg om direct te handelen.

Signalen van ransomware

Op je scherm:

  • Bestanden openen niet meer, of zijn ineens versleuteld.
  • Je ziet vreemde bestandsextensies, zoals .locked, .crypt of .encrypted.
  • Er verschijnt een melding met een losgeldeis.

In je systeem:

  • Je computer is ineens heel traag of reageert niet meer.
  • Je kunt niet meer bij gedeelde mappen of netwerkschijven.
  • Bestanden of snelkoppelingen zijn verdwenen of vervangen.

Wel doen

  1. Isoleer het apparaat. Netwerkkabel eruit, wifi uit en externe schijven los.
  2. Meld het direct bij je Digitale Hulpverlener en je IT-partner. Elke minuut telt.
  3. Leg vast wat je ziet. Maak een foto van het scherm met je eigen telefoon en noteer wat er gebeurde, wanneer en bij wie.
  4. Pak de bellijst erbij. Liggen de systemen plat, dan heb je een papieren bellijst nodig.

Niet doen

  • Zelf bestanden openen, verplaatsen of verwijderen. Daarmee kun je herstel lastiger maken.
  • De computer opnieuw opstarten zonder overleg.
  • Het zelf proberen op te lossen met een tool van internet.
  • Losgeld betalen. Er is geen garantie dat je je bestanden terugkrijgt.
  • Onrust zaaien of aannames delen. Blijf kalm en communiceer helder.

Zo verklein je de kans

Meer uit de DHV-toolkit

Download het DHV-starterspakket

<veelgestelde vragen>

Vragen over dit onderwerp

Moet ik mijn computer uitzetten bij ransomware?

Verbreek eerst de verbinding met het netwerk: netwerkkabel eruit, wifi uit, externe schijven los. Zet hem niet zomaar uit of opnieuw aan zonder overleg met je IT-partner. Bij uitzetten kan bewijs verloren gaan dat nodig is voor herstel en onderzoek.

Moeten we het losgeld betalen?

Nee. Er is geen garantie dat je je bestanden terugkrijgt, en je financiert de volgende aanval. Overleg altijd eerst met je IT-partner en je verzekeraar.

Moeten we ransomware melden?

Vaak wel. Als persoonsgegevens geraakt kunnen zijn, meld je het binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Doe aangifte bij de politie, en lees je cyberverzekering na: die heeft vaak een eigen meldlijn.

Zelf aan de slag of liever samen

Begin met de gratis Cybercheck, of plan een kennismaking.

<nieuwsbrief>

Onze nieuwsbrief

Cybersecurity is niet alleen techniek. Het is mensenwerk. In onze nieuwsbrief delen we kennis, verhalen en ervaringen die laten zien hoe wij organisaties vooruithelpen.